Yazar: Zeynep Naz Inansal
19 Aralık 2021
Elon Musk mı? Dünya bu haldeyken: TIME Dergisi Elon Musk’ı yılın insanı seçti

Çoğunuzun duymuş olabileceği üzere TIME Dergisi, Elon Musk’ı yılın insanı seçti, hem de dünya bu haldeyken. Dergide konuyla ilgili yayınlanan makale; yılın insanının herhangi bir evi olmadığını, uzaya uydular yolladığını, kendi üretimi olan ve benzine veya şoföre ihtiyaç duymayan bir araba kullandığını ve tek bir tweet’iyle borsayı sarsabildiğini anlatarak açılıyor. ‘Bunlar iyi özellikleri mi?’ diye kendimize soruyoruz. Zaten bunları okuyunca bir isme pek de gerek kalmıyor, çünkü kimden bahsedildiğini hepimiz anlıyoruz. Musk, Tesla’nın değerlenen hisselerinin etkisiyle 300 milyar dolarlık bir kişisel servete ulaşarak Jeff Bezos’u da solladı ve dünyanın en zengin insanı haline geldi. Şimdi de yılın kişisi unvanını kazandı. 

Azılı hayranlara sahip Musk, Tesla ve SpaceX şirketleriyle kendine öyle veya böyle bir isim ve ‘‘hatrı sayılır’’ bir servet yaratmış olsa da, bir yandan da günümüzün en problematik figürlerinden biri haline geldi. Özellikle milyarderlerin vergi ödememesi, sendikalar, pandemi ve daha birçok konuyla ilgili radikal görüşleri sebebiyle. Bu unvan açıklandığında dergi, çok ciddi bir tepkiyle karşılaştı ve aralarında Amerikan senatörlerinin de bulunduğu birçok insan sosyal medya üzerinden eleştirilerde bulundu. Bir yandan da TIME, her yıl dünyaya en çok faydası dokunan kişiye bu unvanı vermiyor. Aslında dünyaya en büyük etkisi olan kişi anlamına gelen bir unvan olduğunu söyleyebiliriz. Hatta daha önce insan olmayan figürler bile bu unvana layık görülmüşler. Yine de, bu durumda çok da içimize sinmeyen bir şeyler var tabii. TIME Dergisi’ne, yılın insanı bölümüne ve Elon Musk’a dadanıyoruz.

Öncelikle, TIME ve yılın kişisi geleneğinin tarihine bir bakalım. İlk olarak 1927’de başlayan bu gelenek, yılın sonunda çıkan bir özel sayıyla, o yılın en etkili kişisini seçiyor. Bir kişi, grup, fikir veya obje de bu unvana layık görülebiliyor. Bu unvan, en pozitif etkiye sahip kişidense iyi veya kötü anlamda o yıl dünyayı en çok etkilemiş kişiye veriliyor aslında. Dergi ısrarla pozitif bir unvan olmadığının altını çizse de, negatif etkisi olan kişiler bu unvanı aldıklarında ciddi eleştiriler ortaya çıkıyor. Mesela Stalin’e (hem de iki kere) veya Hitler’e bu unvan verildiğinde dergi ciddi anlamda topa tutuluyor. Çünkü bu unvan aslında çoğunluk tarafından büyük bir onur olarak görülüyor. Yılın kadını veya yılın erkeği unvanıyla ortaya çıkan bu bölüm, 1999’da yılın kişisi olarak değiştiriliyor. Zaten unvana layık görülen kadınlar şaşırmayacağımız şekilde, sayıca çok daha azlar. 

Neredeyse her Amerikan Başkanı’nın layık görüldüğü bu unvan biraz önce de söylediğimiz gibi bazen gruplara, fikirlere ve cansız objelere de verilebiliyor. Mesela 1982’de bilgisayar, 1988 yılında da tehlikede olan gezegenimiz yılın kişisi seçiliyorlar. 1980’lerden beri gündemin çok da değişmediğini görüyoruz bir yandan da. Tabii Amerika kökenli bir dergi olan TIME, yer yer halkının gururunu okşamak için de zaman zaman bu unvanı kullanıyor. 1950 ve 2003 yıllarında Amerikan askeri, 1960 yılında Amerikan bilim insanları ve 1975’te Amerikalı kadınlar derginin kapağına taşınıp onurlandırılıyorlar. 2006 yılında hepimizin gönlünü hoş tutup yılın insanını ‘sen’ seçerek, bilgi çağında hepimizin oynadığı rolü öne çıkarıyorlar. 2011 yılında dünyanın her yerindeki protestocuları, 2014’te de Ebola virüsüyle mücadele eden sağlık çalışanlarını kapağa taşıyorlar. Yani onlar pozitif olduğunu söylemeseler de, aslında yüksek oranla onurlandırılmak istenen kişiler bu unvanı kazanıyorlar. 

Gelelim bu yıla ve felaket bir aday olan Elon Musk’a. Daha önce kendisinin benzeri bir sicile ve paraya sahip olan Jeff Bezos ve Mark Zuckerberg’e de bu unvanın verildiğini düşünürsek, aslında çok da şaşırtıcı bir karar değil. Biz bile tüm yıl Musk’tan bahsetmeden edemedik. Grimes’la olan ilişkilerine dadanmış ve kendisinin uzay maceralarını bile konuşmuştuk hatırlarsanız. Ancak yine de derginin biraz daha sağduyulu davranıp bu unvanı bu kadar problematik bir figüre vermemesini tercih ederdik. Çünkü Musk gibi gereğinden fazla paraya ve güce sahip olan birinin bir de bu unvana ihtiyacı yoktu sanki. Ailesinden ötürü olan parası (Musk’ın ailesinin serveti Güney Afrika’daki zümrüt madenlerinden geliyor), devlet desteğiyle ve vergi vermeyerek büyüttüğü serveti ona dünyada ve hatta uzayda söz hakkı sağlıyor. Borsayla, parayla ve tabii insanlığın geleceğiyle oynamayı seven Musk da bu durumu giderek daha çok sömürmeyi ihmal etmiyor. 

Derginin bu kararı birçok kişi tarafından Musk’ın yanlışlarını vurgulamak için kullanıldı. Mesela senatör Elizabeth Warren attığı bir tweet’le yılın kişisinin vergi ödemesi gerektiğini söyledi. Birçok kişi Tesla’daki usulsüzlüklere dikkat çekerken, Musk’ın sendikalaşmak isteyen işçilerini tehdit ettiğini hatırlattı. Pandeminin etkilerini küçümseyen ve işçilerinin fabrikaya gitmesi gerektiğini savunan Musk, aynı zamanda radikal sağa kayan görüşleri için de eleştirildi. Bir de tabii bu rezalet karar üstüne internet alemi durumu düzeltmek için yepyeni bir akım başlattı. Yüzlerce kişi kendi yılın kişisi adaylarını derginin kapağına koyup, ‘buyrun biz sizin yerinize düzelttik’ demeye başladı. Adaylar arasında kimler yok ki? Komodo ejderhalarını çok seven çocuk hemen bir kapak kapmış. Ya da Tinashe ve Andrew Garfield gibi ünlüler ve babasının himayesinden kurtulup özgürlüğünü kazanan Britney Spears  alternatif kapakları süslüyor.

Alternatif kapakların ve önerilerin hepsi kulağımıza daha iyi geliyor gerçekten de. Çünkü Musk’ın dünyadaki etkisinin azaltılması, birçok yaptırımla yüzleşmesi ve tabii birazcık sakin olması gerektiğini düşünüyoruz. Bizce yılın kişisini sağlık çalışanlarından, dünyaya fayda sağlamış kişilerden, ya da çok daha basiti yüzümüzü güldürebilen birinden seçebilirlerdi. Dünyamızın gittiği yerde; kendini dünyanın hakimi sanan, zengin, beyaz bir erkeğin hâlâ bu kadar etkisi olabilmesine şaşırıyoruz. Ancak belki de gerçekçi olan yılın kişisinin bu tip bir insan olmasıdır. Çünkü Musk, dünyayla ilgili yanlış olan her şeyi temsil ediyor bir yandan da. Belki de istediğimiz yöne gidebilmek için ilk olarak dünyanın gerçekleriyle ve Musk gibilerin etki alanıyla yüzleşmemiz faydalı olabilir. Yine de, yeni yılda ona çok daha az maruz kalmak istiyor ve Musk’ı bu yılda bırakmayı umuyoruz. 

editörün seçtikleri