Yazar: Gamze Akyol
5 Kasım 2021
Kimilerine hayat kurtarıcı kimilerine de eziyet gibi gelen bir eylem: Multitasking

Film izlerken mesaj yazmak, mesaj yazarken bir şeyler atıştırmak, telefonla konuşurken yemek yapmak… Örneklerin türlü şekillerde çoğaltılabileceği, gündelik hayatımızın sıradan bir parçası artık multitasking. Tam olarak Türkçe bir karşılığı olmasa da “aynı anda birden fazla görevi yapmak” şeklinde anlatabiliriz bu yorucu eylemi. Kimi insanların çabucak ayak uydurduğu, zorlanmadan gerçekleştirdiği; kimi insanlara ise zihninin birkaç parçaya bölünüyormuş gibi hissettirdiği için eziyet gelen bu eylem son yılların popüler araştırma konularının başında geliyor. Hatta önceden pek de tavsiye edilmeyen bir davranış şekli iken (müzik dinleyerek ders çalıştığımız için yediğimiz fırçalar…) son araştırmalar yaratıcılığı tetiklemek gibi faydaları olduğunu iddia ediyor. (bkz. yumurtanın kapıya dayandığı anlardaki müthiş ilham ve şevk) Bu yazımızda bizden sürekli, kesintisiz bir şekilde üretim bekleyen bu yeni dünya düzeninde artık bir nevi zorunluluk haline gelmiş olan multitasking’e dadanıyor, üzerimizdeki etkilerini konuşuyoruz.

Multitasking GIF - Find & Share on GIPHY

Biliyoruz ki bu modern, teknolojik, robotik dünyada hepimizin daima acelesi var; yetiştirilmesi gereken işler, gidilmesi gereken yerler ve daha neler neler… Dolayısıyla çok hızlı hareket etmeli, düşünmeli ve gerekirse aynı anda birçok işi yapmalıyız. Yani, bizden beklenen bu. Çoklu görev yani multitasking ‘‘yeteneğimiz’’ bu hızlı dünya düzeniyle birlikte gelişen bir refleksimiz haline geldi artık. Çoğumuz kendimize kalan zaman biraz daha artsın ya da işleri daha çabuk bitsin diye (çünkü hepsinin bitmesi gerek!) bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde bu eyleme başvuruyoruz. Sürekli olarak aynı anda iki işi birden yapmaya, görevlerini daha kısa sürede bitirmeye çalışıyoruz. Multitasking dışarıdan bakıldığında kişinin becerilerini sergilediği ve çoğu zaman da alkışlanan bir eylem gibi gözükse de aslında yakından bakıldığı zaman eksileriyle öne çıkıyor; kişinin yaptığı işe tam olarak odaklanamaması, istediği verimi alamaması, daha fazla yorulması ve bununla beraber gelen bıkkınlık hissi gibi. Zaten bu konuyla ilgili gerçekleşen çalışmalar da multitasking’in bu negatif yönlerine değiniyor çoğunlukla.

Podcasting The Simpsons GIF by Animation Domination - Find & Share on GIPHY

Yapılmış birçok araştırma insanların aynı anda birden fazla faaliyeti yürütürken zorlandığını, daha fazla hata yaptığını ortaya koyuyor. Almanya’daki Aachen Üniversitesi’nde psikoloji profesörlüğü yapan Iring Koch şöyle bir örnek veriyor bu konuda; “Eğer telefonla konuşurken bir mail yazmaya çalışırsanız konuştuğunuz kelimelerin sayısı azalır, daha yavaş konuşursunuz ve size söylenenleri duymazsınız. Neredeyse sağır olursunuz. Yazdığınız mailde de bir gecikmeye sebep olur bu durum ve daha çok yazım hatası yaparsınız. Bu nedenle optimum doğruluk için tüm dikkatinizi her bir faaliyete sırayla vermelisiniz.”

Koch’ın söylediklerine zaten çoğumuz aşinayız, aynı anda yapılan işlerde performansın düştüğü uzun yıllardır uzmanlar tarafından gündemde tutuluyor. Özellikle de bu eylemin bir alışkanlık haline gelirse performans düşmesinin yanı sıra stres, yorgunluk, konsantrasyon eksikliği gibi yan etkilere de sebep olabileceğini biliyoruz. Ama ABD’deki Kuzey Karolina Üniversitesi’nde örgütsel davranış konusunda uzmanlaşmış bir profesör olan Shimul Melwani’ın öğrencisi Chaitali Kapadia ile gerçekleştirdiği araştırma bize yıllardır kötülenen multitasking’in faydalı taraflarının olabileceğini de gösteriyor.

Monsters Inc Work GIF - Find & Share on GIPHY

Melwani ve Kapadia, multitasking’in anlık sonuçlarını araştırdıkları çalışmalarında dört farklı deney gerçekleştirmişler ve bu deneylerin ardından multitasking’in yaratıcılığı tetiklediğini ortaya koymuşlar. Araştırmaya göre aynı anda birden fazla işi yapmak bünyede bir “dinamo etkisi” yaratıyor ve kişilerin daha özgün fikirler üretmesine neden oluyor. Yani bir nevi beyin fırtınasına sebebiyet veriyor bu eylem. Melwani “insanlar kafalarında iki ayrı bilgi parçasına sahip olduklarında bir şekilde daha yaratıcı hareket ediyorlar ve etkileşim kurabiliyorlar” diyor. Ayrıca aynı anda yapmaya çalıştığımız çoklu görevlerin bizi daha uyanık ve enerjik tuttuğunu, ne kadar çok işi yapmaya çalışırsak kalp atışlarımızın o kadar hızlandığını dolayısıyla da bu enerjinin yeni fikirler geliştirilmede kullanıldığını iddia ediyorlar. Elbette bu çıkarımlara da yaptıkları çeşitli deneylerin sonucunda varmışlar.

Bu deneylerden biri bir grup öğrenci ile gerçekleştirilmiş. Öğrencilerden bir konferans görüşmesine katılmalarını ve bir maile cevap vermeleri istenmiş. Yalnız öğrencilerin yarısına bu iki görevi aynı anda yapmaları diğer yarısına ise istedikleri sırayla yapabilecekleri söylenmiş. Daha sonra, görevleri yerine getiren iki gruba da “bir tuğla kaç farklı şekilde kullanılabilir?” gibi yaratıcıklarını tetikleyen bir soru sorulmuş. Ve görevleri aynı anda yapan grubun verdiği cevapların görevleri sırasıyla yapan grubun verdiği cevaplardan daha fazla, daha yaratıcı olduğu tespit edilmiş. Öğrencilerin yaratıcı düşünmesini test ettikten sonra bir de analitik düşünmelerini test etmişler fakat multitasking grubunda herhangi bir gelişme görmemişler. Yani iki grubun da analitik düşünme yeteneği hemen hemen aynı çıkmış. Çalışmada ayrıca, yaratıcılık konusunda daha farklı gruplarla çalışmak adına gerçekleştirdikleri, televizyonda yayınlanan bir yemek programı olan Chopped formatını kullandıkları bir başka deney daha mevcut. Yemek pişirmenin çok iyi bir multitasking örneği olduğunu düşünen Melwani ve Kapadia, bu programın keşfetmek istedikleri yaratıcılık türü için neredeyse mükemmel bir deney olduğunu düşünmüşler. Çünkü bu programdaki şeflere her bölüm rastgele “gizemli malzemeler” sunuluyormuş ve bu malzemelerle anlık olarak çeşitli atıştırmalıklar, başlangıçlar, tatlılar tasarlamaları isteniyormuş. Melwani ve Kapadia da teorilerini test amacıyla birçok profesyonel şefle çalışmışlar. Ve sonuç tam da tahmin ettikleri gibi olmuş; başlangıç turunda daha çok görev yapan şeflerin daha yaratıcı tatlılar yaptığını ya da atıştırmalık turunda daha çok görev yapanların daha özgün başlangıçlar ortaya koyduğunu görmüşler. Sonuç olarak aynı anda ne kadar çok iş yapmışlarsa ortaya koydukları yemek o kadar yaratıcı olmuş ve kendilerini daha enerjik hissetmişler.

Concentrating Jimmy Fallon GIF by The Tonight Show Starring Jimmy Fallon - Find & Share on GIPHY

Melwani ve Kapadia’nın çalışmalarında ortaya koyduğu teorileri destekleyen başka çalışmalar da mevcut bu arada. Hepsinin vurguladığı fikri ise şöyle özetleyebiliriz; “ne kadar çok işi aynı anda yaparsanız o kadar çok enerjik hissedersiniz ve yaptığınız işler daha yaratıcı bir hal alır.” Yani, çivi çiviyi söker diyorlar bir nevi.

Yalnız bu sonuçların anlık sonuçlar olduğunu unutmamak gerek. Belki o an birden fazla iş yapmak zihnimizi canlı tutmamızı sağlayabilir, ama bu eylemi sürekli yapmak yorgunluk, stres gibi faktörlerle beraber hem bu faydaları hem de yaratıcılığımızı köreltebilir. Zaten Melwani de bu enerjik ruh halini canlı tutmanın uzun vadede zor olduğunu, sürekli gerçekleştirdiğimiz multitasking’in stres seviyemizi de artırabileceğini söylüyor. Tabii bu ”olumlu” gibi sunulan fikirlerin sistem tarafından sömürme bahanesi olarak kullanılması tehlikesi de var. Ki kullanılıyor da. Netice sistem sizin az zamanda çok iş üretmenizi istiyor ve multitasking’i süslü cümlelerle sunarak sizi yaptığınız şeyin bir noktada ilginç olabileceğini düşündürmeye çalışıyor.

Workout Wine GIF by Robert E Blackmon - Find & Share on GIPHY

Biz yine de multitasking’i iş yerinde bitirilmesi gereken onlarca proje, cevaplanması gereken yüzlerce mail ya da toplantı gerginliğinden çıkarıp günlük hayatımızdaki daha güzel örnekleriyle düşünmeye çalışalım. Mesela belki şu anda bile bu yazıyı okurken bir yandan müzik dinliyorsunuz hatta ona eşlik ediyorsunuz. Ya da birazdan bir podcast açıp bir yandan da bir arkadaşınızla mesajlaşacaksınız ya da yemek yapacaksınız. Tüm bunlar artık gün içinde defalarca yaptığımız bir davranış haline dönüştü ve şöyle bir düşününce de iki eylemi aynı anda yapmak her zaman kötü hissettirmiyor gerçekten de…

editörün seçtikleri