Yazar: Nazlı Senem Dalgıç
5 Eylül 2021
Zoom Dysmorphia: Ya sanal alemlerdeki görüntümüzden duyduğumuz endişe gerçek hayatlarımızı ele geçirmişse?

Gün geçmiyor ki literatüre yeni bir psikolojik rahatsızlıkla ilgili kelime katılmasın. Malum yıllardır, sistemin ve toplumun fiziksel görüntülerimiz üzerindeki dayatmaları hakkında konuşuyoruz. Elbette, kimilerimiz bu konuları çoktan halletti. Ancak toplumsal güzellik standartları da boş durmuyor, en izole halimizde bile bizleri yakalamayı başarıp, özgüvenimizi kemirmeyi iyi biliyor. Sonuçta, yaklaşık iki senedir cihazlarımızın ön kamerasından en başta kendimizle bakışıyor, boş zamanlarımızda da diğer insanların sosyal medyadaki büyük ölçüde çarpıtılmış görüntülerine bakıyoruz. Haliyle hem bu çılgın alemin gerçekliğini hem de kendi imajımızı sorguluyor belki de yersizce mutsuz oluyoruz. Bilim insanları da son zamanlardaki estetik müdahalelere artan ilgiyi araştırınca öğreniyor ki bunun sebebi Zoom dismorfisi.

Nervous Season 6 GIF by SpongeBob SquarePants - Find & Share on GIPHY

Geçen yaz, yani dünyanın pek çok yerindeki klinikler geçici olarak yeniden açılmaya başladığında, dermatolog Shadi Kourosh epey endişe verici bir eğilim fark ediyor; fiziksel görünümle ilgili sorunlar için randevu taleplerinde ciddi bir artış söz konusu. Endişe verici olmasının sebebi ise malum, dünyanın pek çok yerindeki insanlar daha hayati dertlerden mustarip…

Harvard Üniversitesi’nde dermatoloji yardımcı doçenti olan Kourosh, kısa süre sonra kendi alanındaki ve plastik cerrahi alanındaki meslektaşlarının da bu fenomeni fark ettiğini öğreniyor. Konuya dair ufak bir araştırma yapılıyor tabii. Tedavi talep eden kişilere, sorunun ya da rahatsızlığın neyden kaynaklandığı sorulduğunda ise çoğu çevrimiçi görüşmelerdeki görüntülerinden kaynaklandığını belirtiyor. Yani, pandemi hepimizi Zoom ve Teams toplantılarından oluşan bir dünyaya fırlatmışken, bütün gün ekranda kendi yüzlerimize bakmak, kendimize dair oluşturduğumuz imajları resmen alt üst ediyor… Boynumuz, gıdımız, burnumuzun büyüklüğü bazen de tenimizin solgunluğu sandığımızdan daha farklı görünüyor sonuçta.

Laura Dern Internet GIF by Golden Globes - Find & Share on GIPHY

Ancak şöyle de bir gerçek var; esasen o ön kameralar, bir “funhouse aynası” gibi görüntümüzü bozuyorlar. Yani burunları daha büyük, gözleri daha küçük gösteriyorlar. Bu etkinin üstüne, görüntüler bir de gerçek hayatta herhangi bir kişinin konuşma sırasında, karşımızda konumlanabileceğinden daha yakın olan mercek mesafesi ile daha da bozuluyor. Hatta bir akıllı telefondan veya dizüstü bilgisayar kamerasından kendimize bakmak en az gurur verici açı dahi diyorlar… Özellikle, Y kuşağı iyi bilir ki en iyi kamera konumu yukarıdandır. Bu nedenle bir dönem selfie çubuğu çılgınlığı vardı ya zaten.

Kourosh da tam olarak şu açıklamayı yapıyor; “Bu kameralara harcanan zamanın, insanların görünüşlerine ilişkin algılarını olumsuz etkilediğinden endişeleniyordum. İnsanlar kendilerinin gerçek bir yansımasına bakmıyorlar. Bunun çarpık bir ayna olduğunun farkında değiller.”

Bir de aslında pandemi öncesinde de plastik cerrahların ve dermatologların kendilerine “gerçekçi ve doğal olmayan” taleplerle gelen hastalarında ciddi bir artış bulunmaktaymış. Hatta onun da adı Snapchat dismorfisi… Bu tanım 2015 yılında, gerçek hayatta da yüzlerine bir filtre nazikçe dokunmuş gibi görünmek isteyen, yani epey iri gözlü ve ışıltılı tenli gibi, kişileri tanımlamak için kullanılıyormuş.

Ondan önce de malum, dergilerdeki modeller gibi görünme arzusu hakimdi güzellik trendleri arasında. Ancak gene de Zoom dismorfisi konunun daha farklı bir yerinde duruyor diyorlar. Kourosh ve yardımcı yazarlarının orijinal makalelerinde tanımladıkları üzere, görünüşümüzü fark etmeyebileceğimiz şekillerde bozmakta çünkü.

CTV GIF - Find & Share on GIPHY

Bir de genellikle, yani aynadan yüzümüz gevşediğinde kendimizi görmeye alışkınız. Bir Zoom toplantısında takındığımız ifadeler aynada görmeye alışık olduğunuz görüntülerden epey farklı. Makalede özellikle belirtiliyor ki “Sürekli video görüşmelerinin bir sonucu olarak benlik algısındaki ve kaygıdaki değişiklikler, özellikle pandemi boyunca video konferans, sosyal medya ve filtreler dahil çevrimiçi platformlara daha fazla maruz kalan genç yetişkinlerde gereksiz kozmetik prosedürlere yol açabilir.”

Son zamanlarda Zoom dismorfisi terimi uluslararası medya tarafından da epey konuşuluyor. Kourosh ve araştırma arkadaşlarının e-posta kutuları dolup taşmış durumdaymış hatta. International Journal of Women’s Dermatology’de yayınlanacak olan yeni takip çalışmasına göre de ankete katılan 7.000 kişinin yüzde 71’inin yüz yüze faaliyetlere geri dönmek konusunda endişeli veya stresli olduğunu ve yaklaşık yüzde 64’ünün iletişim kurmak için arama yaptığını tespit etmiş. Ayrıca, bu yılın Mart ayında, İngiliz plastik cerrahlar konsültasyonlarda yüzde 70’lik gibi epey ciddi bir artış bildirmişler.

Kourosh, “Çevrimiçi görüşmelerde daha fazla zaman harcayan insanlar, kendi görünümlerine ilişkin daha kötü bir algıya sahipti. ‘Teknolojik aynaya’ bakmak için daha fazla zaman harcayanlar, görünümleri konusunda fazla endişe taşıyorlar. 18 ila 24 yaş aralığında, psikolojik sağlık hizmetlerine erişenlerin çoğu da filtre kullananlardı.” diyerek durumun ciddiyetini bir kere daha özetliyor.

Nbc Im Done GIF by Superstore - Find & Share on GIPHY

Gelgelelim, her konuda olduğu gibi Zoom dismorfisi ile savaşmanın en iyi yolunun da farkındalıktan geçtiğini savunuyor uzmanlar. Kourosh, “Pek çok insan sessizce olumsuz zihinsel sağlık etkilerinden mustarip” diye de ekliyor… Bir de haydi gelin kabul edelim, o sürekli söylendiğimiz toplumsal mevzular var ya, onları bizzat biz kendimiz yaratıyoruz. Kendimize karşı duyduğumuz şüphelerden kazanç sağlayan bu düzende, yapılacak en sağlam direniş gerçekten kendimizi her şekilde beğenmek aslında.

editörün seçtikleri